Về nhân vật Chí Phèo

Normal 0 false false false MicrosoftInternetExplorer4

                            NHỮNG KHÍA CẠNH MỚI

  KHI PHÂN TÍCH NHÂN VẬT CHÍ PHÈO

 

                                                                                                                                 Nguyễn anh Đào

 

Từ nhiều năm nay truyện ngắn "Chí Phèo" của Nam Cao vốn rất quen thuộc trong chương trình giảng văn của các nhà trường phổ thông trung học. Khi phân tích nhân vật chính trong truyện ngắn này phần nguyên nhân dẫn đến bi kịch Chí Phèo mọi người đều chung một kết luận:

Chí Phèo là sản phẩm của xã hội thực dân phong kiến mà cụ thể là bọn địa chủ cường hào ác bá ở nông thôn đại diện là bố con Bá Kiến.

Kết luận đó đúng nhưng chưa đủ. Không những thế mà nó còn có phần nông cạn mang tính giáo điều máy móc thiếu tác dụng giáo dục bồi dưỡng nhân cách cho học sinh.

Thực ra tính cách nhân vật Chí Phèo trong truyện ngắn của Nam Cao rất đa dạng. Qua phân tích ta thấy Chí Phèo là một con người ngu tối thiếu bản lĩnh suy nghĩ nông cạn khi có những tác động từ bên ngoài liên quan đến hắn thì hắn thường không giữ được lập trường trước sau như một. Và cuộc đời hắn thường trôi dạt theo những hướng khác nhau phụ thuộc vào những tác động bên ngoài không làm chủ được mình.

Khi Bá Kiến ngoài bốn mươi tuổi Chí Phèo lúc đó là một anh canh điền tuổi ngoài hai mươi đang độ sung sức. Trong khi đó Bá Kiến tuy ở ngoài đình làng thì  hét ra lửa ai cũng sợ. Nhưng khi về nhà thì "Cụ Bá" lại nem nép trước cô vợ trẻ là bà ba vì bà này nắm quyền sinh quyền sát trong nhà có khi lấn át cả bà cả lại xuân xanh đang độ lúc nào cũng khao khát dục tình mà Cụ Bá thì mắc chứng đau lưng việc chăn gối gần như bất lực. Ngược lại anh canh điền đang khỏe mạnh cường tráng sớm tối bên cạnh được bà ba ưu ái cho nặn chân nặn đùi nặn trên nặn dưới.... Nhưng vì tính nhút nhát hắn không dám hành động gì. Ghen với Chí Bá Kiến kiếm cớ đẩy hắn vào tù. Hắn ngoan ngoãn chấp hành mà không hề có một biểu hiện phản kháng nào. Với chi tiết này người đọc có quyền suy nghĩ: đây chính là kết quả của sự dốt nát cộng với sự sợ hãi đến nhu nhược khốn khổ của Chí. Trước con cáo già Bá Kiến Chí như con chuột nhắt co dúm lại chờ chết. Vậy thì sự ngu dốt ù lì và sợ hãi là một trong những nguyên nhân dẫn đến tai họa cho con người có tính cách như Chí Phèo. Giá như Chí khôn ngoan biết dựa vào bà ba dựa vào sức mạnh của nhan sắc đàn bà đang ngự trị trong nhà Bá Kiến để bảo vệ mình thì đâu đến nỗi.

Chí Phèo vào tù rồi ra tù và trở thành một tên lưu manh khệnh khạng. Phải cho đến lúc này chí mới nhận ra kẻ thù của mình sau khi đã phải trả giá quá đắt cho sự "giữ gìn nhân phẩm" một cách ngu muội.

Chí về làng thì lúc này Bá Kiến lên chức chánh tổng tạo ra ở làng Vũ Đại sự đối lập giữa hai thế lực: Một bên là Bá Kiến thừa uy quyền cùng với những mưu ma chước quỷ một bên là Chí Phèo có sức mạnh của một kẻ liều lĩnh bất cần đời sẵn sàng giết người không ghê tay. Hai sức mạnh ấy đối chọi nhau và cuối cùng mưu mẹo đã thắng liều lĩnh. Sự ngọt ngào của Bá Kiến đã dễ dàng dập tắt ngọn lửa căm hờn trong lòng Chí về nỗi tù oan ngày trước. Thật mỉa mai và thất vọng khi thấy Chí Phèo nguôi giận và có vẻ "oai" khi được Bá Kiến đãi rượu và nhận là họ hàng. Từ chỗ hùng hổ ăn vạ đòi giết bố con Bá Kiến để rửa nhục Chí bỗng mềm nhũn như con chi chi ngửa tay cầm 5 đồng bạc của Bá Kiến cho để uống rượu sau khi đi đòi được nợ Đội Tảo. Chí còn vênh mặt tự đắc: "Anh hùng làng này cóc thằng nào bằng ta!".

Được tiền được uống rượu được là họ hàng với bố con Bá Kiên Chí sẵn sàng làm bất cứ việc gì mà Bá Kiến sai bảo kể cả đốt nhà và rạch mặt ăn vạ. Vậy là lần này Chí Phèo đã thua cuộc không phải do sự sợ hãi như trước mà là do thói sĩ diện anh hùng rơm và cả thói háo danh tự phụ và bê tha. Nắm bắt được tâm lý ấy của Chí con cáo già Bá Kiến đã dần dần biến Chí thành tên giết người một con quỷ dữ mặt người ở làng Vũ Đại. Hắn sẵn sàng rạch mặt ăn vạ. Khi say hắn chửi trời chửi đời chửi cả làng Vũ Đại chửi cả cái đứa đẻ ra hắn. Hắn sẵn sàng đốt nhà người ta nếu không bán rượu chịu cho hắn... Ngay cả cuộc làm tình ngẫu nhiên với Thị Nở ở vườn chuối  ngoài bờ sông xét cho cùng cũng chỉ là sự cưỡng bức. Làm gì có tình yêu và tính người ở đây như một số người phân tích. Ai lại người ta kêu làng mà hắn vẫn đè lấy được. Hắn còn đòi kêu đỡ. Và hắn kêu thật!...

Vì thế khi nhận ra con người thật của mình nhận ra bi kịch của chính mình Chí đã vác dao đi đòi lương thiện. Ai cho hắn lương thiện khi hắn tự vứt bỏ? Và cuối cùng hắn tự sát. Hắn tự sát chưa chắc đã vì mối thù giai cấp gì ghê gớm mà có lẽ hắn nhận ra mình không còn là người nữa không đáng sống làm người nữa. Qua chi tiết này ta thấy thảm họa của cuộc đời Chí Phèo không phải hoàn toàn là do xã hội thực dân địa chủ và bố con Bá Kiến gây ra mà một phần rất quan trọng là thuộc về bản thân hắn. Điều đó không thể chối cãi được. Cho nên khi phân tích tính cách nhân vật Chí Phèo của Nam Cao ai đó chưa chi đã vội kết luận: Đó là sản phẩm của xã hội thực dân phong kiến thì đấy chỉ là sự áp đặt một cách khiên cưỡng và ngộ nhận.

Phân tích như trên ta sẽ tìm ra lời giải cho câu hỏi: Tại sao khi không còn chế độ thực dân phong kiến không còn địa chủ cường hào ác bá kiểu Bá kiến nữa mà xã hội ta vẫn thấy xuất hiện đây đó những tính cách kiểu Chí Phèo. Ở các làng xã thậm chí cả ở phố phường vẫn còn những kẻ say rượu nát rượu rồi chửi bới đập phá oán hận và có cả kẻ đốt nhà giết người thậm chí giết cả vợ con rồi tự giết mình. Đó cũng là một loại Chí Phèo - Chí Phèo hiện đại. Những bộ phim truyện chiếu trên sóng truyền hình quốc gia như Ma làng Gió làng Kình Luật đời... đã nói lên điều đó.

Qua phân tích như trên ta có thể rút ra một điều: Mỗi con người cần phải học tập và tu dưỡng để thành người. Trước những cạm bẫy của cuộc đời mỗi người phải tỉnh táo và phải chịu trách nhiệm về bản thân mình đừng nên cái gì cũng đổ lỗi cho khách quan cho xã hội. Điều này thật có ý nghĩa trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức và nhân cách không chỉ cho học sinh mà còn cho mọi người nhất là trong giai đoạn hiện nay.

 

                                                                                                                                     N. A. Đ

                 

Phần tham khảo:

            Việc Chí Phèo vác dao đến nhà Bá Kiến đòi lương thiện đã đâm chết ông Bá như bây giờ thì đó sự kiện mà các báo hàng ngày nhất là thuộc khối bảo vệ pháp luật không thể bỏ qua. Sẽ có bao nhiêu cái tit cho sự kiện trên? Theo dự đoán của chúng tôi sẽ có các tit như sau:

- Anh Chí vừa mãn hạn tù đã phạm tội giết người

- Anh Chí uống rượu say đâm chết cán bộ thôn (tức Bá Kiến)

- Say rượu đâm chết người

- Báo động về tình trạng giết người do không làm chủ được hơi men

- Ma men và hành vi tội lỗi

- Mâu thuẫu với cán bộ thôn anh C.P. giết người

- Đã tìm được kẻ giết trưởng thôn Vũ đại

- Bi kịch làng Vũ đại - trưởng thôn bị giết tại nhà

- Kẻ giết trưởng thôn Bá Kiến là người cùng làng

- Nghi phạm giết trưởng thôn là người đã có tiền án và mới ra tù

- Vụ giết người ở thôn thôn Vũ đại - công an đang tiếp tục điều tra.

            Vân vân và vân v..

Nguồn: tinnhanhblog.com

-------------------   

Ghi chú: Kỳ sau: "Cần có một cái nhìn mới hơn về nhân vật Thị Nở trong truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao".