Nguyễn Quang Thuyên phê phán...

Normal 0 false false false MicrosoftInternetExplorer4

           Dưới đây là nguyên văn bản thảo bài viết của anh Nguyễn Quang Thuyên  phê phán truyện ngắn "Ngọn gió vô tình bay dải yếm" của Nguyễn Anh Đào.

                                              ------------------------

              

                    BĂN KHOĂN "NGỌN GIÓ VÔ TÌNH..."

                                  Trao đổi của Nguyễn Quang Thuyên

         

Từ trang 20 đến trang 23 Tạp chí VNĐT số 278+279 (4+5/2010) đăng truyện ngắn có đề tài rất gợi "Ngọn gió vô tình bay dải yếm" của nhà giáo Nguyễn Anh Đào hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Phú Thọ.

          Tôi đón đọc và nghĩ: "Tháng Giỗ Tổ vua Hùng mà có một tác phẩm văn chương về đề tài này thì còn gì hơn nữa". Thoạt đầu có vẻ "xuôi chèo mát mái" vì đề tài là một truyện ngắn lịch sử đề cập đến các nhân vật và vùng đất lịch sử thời kỳ Hai Bà Trưng (Thời kỳ hậu Hùng Vương). Nhưng khi đọc kỹ lại thì quả là không ổn. Đành rằng truyện thì có quyền hư cấu nhưng hư cấu phải dựa trên cơ sở các sự kiện có thật về lịch sử đất nước con người ngôn từ địa danh và phương hướng thì mới có giá trị khi đến với bạn đọc. Hãy xem chú thích của ông về Châu Đại Man: "Vùng đất giữa sông Đà và sông Thao từ huyện Cẩm Khê Phú Thọ trở xuống". Trong khi đó sách Đại Nam Nhất Thống Chí tập IV NXB Thuận Hóa năm 1997 trang 199 ghi: "... huyện Cẩm Khê... đời Hán là đất quận Giao Chỉ có một tên nừa là Hồi Hồ thời thập nhị sứ quân Kiều Thuận đóng ở đây...". Trang 268 ghi: "... huyện Tam Nông... từ đời Trần về trước gọi là châu Cổ Nông..." không hề tìm thấy một từ nào là "Châu Đại Man" trong địa bàn các huyện Cẩm Khê đến Tam Nông và Thanh Thủy. Có thể ông đã sử dụng thần tích thần phả của địa phương nhưng chú thích do ông hư cấu thì không hợp lý. Trong khi đó Trang Dị Nậu Hương Nha (đều ở huyện Tam Nông) là các địa danh hiện nay thì ông lại ghi chính xác. Đọc tới đoạn tâm sự giữa hai anh hùng Thi Bằng và Xuân Nương trong đêm ở chùa Khánh Long với cử chỉ và ngôn từ xưng hô "anh anh em em" cứ như thời hiện tại chúng ta bây giờ vậy. Tôi chợt nhớ đến anh bạn của tôi "tếu" trong một bữa rượu là "Danh tướng Phạm Ngũ Lão đời Trần đã xé phăng chiếc áo Tô Châu mới tinh để băng bó cho một chiến binh của mình bị thương khi đánh chặn giặc Nguyên Mông trên ải Nội Bàng năm Ất Dậu (1285).

          Bất ngờ hơn ông còn viết: (...Đội quân của Châu Đại Man do Xuân Nương dẫn đầu lúc này đã hòa vào trong đoàn người bừng bừng khí thế đó rồi theo dòng sông Hồng trùng trùng tiến về phía Nam nơi có bản doanh của tên thái thú gian ác Tô Định đóng...". Sách Đại Nam Nhất Thống Chí trang 59 chép: "... Huyện Siêu Loại (Thuận Thành Bắc Ninh ngày nay)... Nguyên là đất huyện Luy Lâu đời Hán...". Nếu đội quân của nữ tướng Xuân Nương xuôi Sông Hồng về phía Nam thì phải về Hoa Lư (Ninh Bình) hoặc Thanh Hóa mới đúng. Còn Thuận Thanh (Bắc Ninh) là hướng Đông Bắc hoặc Bắc Đông Bắc kia mà. Tác giả lệch phương vị tới 120 độ cho hướng tiến quân của nữ tướng thời Hai Bà Trưng rồi! Ông cha ta vốn chuộng hòa bình và luôn tỏ lòng tôn kính với các bậc tiền hiền đã có công với dân với nước nên ít khi nhắc đến những chuyện rủi ro chém giét vì vậy các thần tích thần phả ở nhiều địa phương thường ghi là các ngài "hóa" "về trời" hoặc "tuẫn tiết"... nghĩa là cái chết rất cao minh lẫm liệt (chết toàn thây) khác với chính sử hoặc sử của Trung Quốc đã ghi. Vì vậy sự hy sinh của nữ tướng Xuân Nương mới có chi tiết "Ngọn gió vô tính bay dải yếm" rất thơ. Nhưng tác giả đã lúng túng vụng về trong cách hư cấu thiếu mạch lạc khi diễn một màn kịch giáp chiến của các chiến binh thời cổ đại khi mà con người chủ yếu dùng sức mạnh cơ bắp và vũ khí thô sơ trong chiến tranh những cụm từ: "... từ trên lưng ngựa Xuân Nương cúi xuống nhặt kiếm rồi thì "... chúng vừa đánh vừa tìm cách vật nàng xuống..."... đã chứng minh cho sự non tay của ông khi cầm bút. Về đề tài tiểu thuyết truyện ngắn lịch sử hoặc dã sử các nhà văn như Nguyễn Huy Tưởng Nguyễn Lương Bích Hà Ân đã rất thành công. Vấn đề ở chỗ ông không chịu khó học hỏi "nâng cao chất lương" cho cách nghĩ cách viết của mình hay do ông quan niệm độc giả của VNĐT là những người như ông nghĩ: "... ghé gẩm đá gà dá vịt..." hay làm thơ "... chỉ là để làm chơi làm để dán diều rồi thả lên trời..." (Vài cảm nhận về chất lượng báo chí văn nghệ Phú Thọ - Nhà giáo Nguyễn Anh Đào - Số 278+279 VNĐT). Theo tôi tác giả không tôn trọng độc giả thì cũng nên tôn trọng chính mình chứ ai lại viết ra những đoạn văn nghe nó "ngô nghê" làm sao ấy thú thực đọc lên nghe rất buồn cười. Xin dẫn: "... Xuân Nương lúc này đang mang thai 5 tháng vẫn nai nịt mũ giáp lên ngựa tay múa song kiếm..." thế mà "...bọn chúng nhớn nhác dịnh quay dáo thì không may một cơn gió mạnh vô tình đã làm dải yếm của Xuân Nương bay mất. Cặp vú đồ sộ của người đàn bà sắp làm mẹ hở ra. Quân giặc trông thấy biết là nữ tướng chúng liền hò hét ầm ĩ rồi cởi truồng cả ra như một đàn quỷ đực vây quanh lấy nàng chúng vừa đánh vừa tìm cách vật nàng xuống. Xuân Nương gặp cảnh bất ngờ thoáng chút e thẹn đôi tay lúng túng đánh rơi mất kiếm. Cùng lúc đó nàng lại bị động thai lên cơn đau bụng dữ dội. Hai mắt nàng hoa lên khi biết tin Thi Bằng vừa tử trận. Lửa căm thù ngùn ngụt bốc lên nàng quên hết mọi đau đớn từ trên lưng ngựa Xuân Nương cúi xuống nhặt kiếm quyết một phen tử chiến đến cùng...". Có lẽ tác giả đã "bê" nguyên văn thần tích thần phả của địa phương vào truyện ngắn của mình. Nhưng nhiệm vụ của người cầm bút là phải biết gọt rũa để các chi tiết trở nên có lý và sinh động. Bởi vì trước khi dải yếm bị gió cuốn bay thì áo giáp của bà đã phải không còn mà áo giáp không còn thì dải yếm đã lộ ra rồi cứ gì phải chờ "ngọn gió vô tình..." làm hở "cặp vú đồ sộ" thì giặc mới biết là đàn bà. Cái cần của người viết là phải biết chế biến những tư liệu của thần tích thần phả thành chi tiết văn chương của mình biến những phi logic thành logic nhào trộn cái không có để thành cái có thể thì kết cấu nội dung mới chặt chẽ mạch lạc người đọc mới cảm thấy hết băn khoăn nghi ngờ... Sai lầm cơ bản của ông trong truyện ngắn "Ngọn gió vô tình..." chính là chưa biết phân biệt sự giống khác nhau giữa thần tích thần phả của địa phương với truyện ngắn lịch sử hoặc giã sử của một người viết văn. Chính vì thế ông đã mặc nhiên trung thành với thần tích thần phả mà "bê" vào truyện của mình với tư cách là một cán bộ nghiên cứu văn hóa văn nghệ dân gian và lịch sử làng xã..." chứ không phải vị thế của một người viết văn tác giả của một truyện ngắn lịch sử hoặc dã sử.

Có những đoạn câu văn ông viết rất khó hiểu và ngớ ngẩn. Ví du: "Sang ngày hôm sau bà đến trước cửa chùa Khánh Long ngồi trên một tảng đá đôi mắt đăm đăm nhìn về mái chùa thân yêu lòng lưu luyến nhớ lại những kỷ niệm trong buổi đầu gặp gỡ người con trai đất Chu Diên tâm đầu ý hợp...". Ơ hay! Bà đang ngồi trước cửa chùa Khánh Long mà còn "nhìn" về mái chùa nào nữa đây? Không lẽ lại có hai chùa Khánh Long hay sao? Với một nữ anh hùng như Xuân Nương vào thời khắc mà có thể dài bằng cả kiếp người ấy thì không chỉ "... lòng lưu luyến nhớ lại những kỷ niệm trong buổi đầu gặp gỡ người con trai đất Chu Diên tâm đầu ý hợp..." mà chắc chắn sẽ phải là "... lòng xót xa nhớ lại những kỷ niệm buổi đầu gặp gỡ chàng trai của đất Chu Diên những chiến thắng huy hoàng trên đất Luy Lâu đuổi tên Thái thú khát máu Tô Định... Và! Không khỏi cầm lòng chua xót khi đám mây đen lại phủ kín lên đại cuộc của đất nước các Vua Hùng. Những đồng bào vô tội của bà lại đầu rơi máu chảy lại nô lệ lầm than. Ngay cả bà cũng phải chọn sự ra đi để trọn tình vẹn nghĩa với non sông..." ít nhất bà cũng sẽ suy nghĩ như vậy bởi vì nữ anh hùng được nhân dân nhiều địa phương thờ phụng từ hai nghìn năm nay đâu chỉ "lưu luyến" vì tình yêu theo cái kiểu "nữ nhi thường tình" vào thời khắc trang nghiêm ấy. Cũng có thể ông muốn "thử nghiệm trong cách bứt phá văn chương" của mình cho "hiện đại" nhưng chưa đến "độ" cho nên tôi gọi nó "ngô nghê"là vậy. Ông thường có thói quen phán xét nền Văn học Nghệ thuật Phú Thọ theo lối "chiếu trên" (Vài cảm nhận... số 278+279 VNĐT) cho nên chẳng cần phải đọc lại bài của mình trước khi đưa Tạp chí lên khuôn vào dịp đại lễ Giỗ Tổ Hùng Vương vừa qua...

Viết truyện viết văn vốn đã khó. Viết truyện viết văn đề tài lịch sử lại khó hơn. Nhưng dù sao khi cầm bút viết về những nhân vật lich sử địa danh lịch sử chúng ta cần phải nghiêm túc và thận trọng mới đảm bảo tính thuyết phục chí ít cũng không gây phản cảm để độc giả toàn quốc cảm nhận được một cách sâu sắc đầy đủ về nền Văn học Nghệ thuật của miền quê Đât Tổ.

Đọc kỹ truyện ngắn "Ngọn gió vô tình bay dải yếm" tôi mới chợt ngộ ra (!) và hoàn toàn đồng tình với ý kiến của nhà giáo Nguyễn Anh Đào ở bài tham luận của ông trong cuộc Hội thảo "Nâng cao chất lượng báo chí văn nghệ các vùng kinh đô xưa và nay" mới được tổ chức gần đây đó là: "...là Tạp chí Văn nghệ mang tên Đất Tổ đất của kinh đô Văn Lang có lịch sử gần ba nghìn năm nhưng thiếu những bài nghiên cứu hoặc tái tạo đặc sắc về thiên nhiên cuộc sống con người thời đại Hùng Vương. Tuy số nào cũng có một hai bài viết ghé gẩ đá gà đá vịt nói đến chủ đề này nhưng thường không sâu có những chi tiết thiếu cơ sở khoa học...".

                                               Việt Trì tháng cuối xuân 2010

                                                                                       N.Q.T