Ngày xuân tìm bạn...


                Ngày xuân...

                                    Tìm bạn không gặp gặp hoa rừng

 

                                       Nguyễn Anh Đào

 

             Trong sự nghiệp thơ văn của Bác Hồ thì thơ chữ Hán của Người có vị trí hết sức quan trọng. Ngoài tập Nhật ký trong tù Bác còn làm nhiều bài thơ bằng chữ Hán trong đó có những bài mà giá trị của nó phải nói là đạt tới đỉnh cao của nền thi ca dân tộc như các bài Nguyên tiêu Báo Tiệp Đăng Sơn Đối nguyệt...

 


 

         

            Ta biết thơ chữ Hán nhất là thơ Đường vốn chặt chẽ về niêm luật và bố cục. Người làm thơ phải tuân thủ những quy ước chung theo phong cách cổ thi. Tuy vậy thơ Bác vẫn có mhững nét riêng độc đáo không giống với bất cứ một tác giả Đường Tống nào vì ngôn ngữ trong thơ Bác thường giản dị tư nhiên nhưng có sức lan tỏa cuốn hút người đọc bởi tứ thơ đến bất ngờ lóe sáng. Một trong những bài thể hiện rõ phong cách riêng của Bác là bài Tầm hữu vị ngộ. Bài thơ ra đời cũng trong một hoàn cảnh lịch sử đáng ghi nhớ của đất nước. Đó là một ngày đầu xuân cách đây gần 60 năm (tháng giêng 1954) giữa cảnh đại ngàn của núi rừng Việt Bắc kháng chiến Bác Hồ "Ung dung yên ngựa trên đường suối reo" - (Tố Hữu). Người đi công tác gấp rút chuẩn bị mọi mặt cho chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ. Trên đoạn đường dài 60 cây số vó ngựa vượt qua những đèo dốc gập ghềnh có chỗ chìm trong mây mù đầu núi. Bác ghé thăm đại bản doanh của Tổng tư lệnh quân đội nhân dân Việt Nam nhưng đến nơi thì Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng vừa ra mặt trận. Bác quay ngựa trở về giữa hoa rừng mây núi thì vừa lúc một tứ thơ hay vụt đến: Tìm bạn không gặp và bài thơ Tầm hữu vị ngộ ra đời:

                                        "Bách lý(*) tầm quân vị ngộ quân

                                  Mã đề đạp toái lĩnh đầu vân

                                       Quy lai ngẫu quá sơn mai thụ

                                       Mỗi đóa hoàng hoa nhất điểm xuân".

 Dịch nghĩa:                   

                                        Tìm bạn không gặp

                             "Trăm dặm(*) tìm anh chẳng gặp anh

                   Vó ngựa dẫm vỡ những đám mây trên đầu núi

                             Trở về tình cờ qua một cây mai rừng

                             Mỗi đóa hoa vàng là một điểm xuân".

  Dịch thơ:            

                              "Trăm dặm tìm không gặp cố nhân

                         Mây đèo dẫm vỡ ngựa chồn chân

                              Đường về chợt gặp cây mai núi

                              Mỗi đóa hoa vàng một nét xuân".

                     Phan Văn Các dịch (Thơ Chủ tịch Hồ Chí Minh-Nxb VHTT 2002)

 

 

          Bài thơ mang đậm phong vị của Đường thi là kết quả của sự giao cảm mãnh liệt giữa cảnh và tình trong một khỏanh khắc đặc biệt. Cùng tứ thơ Tìm bạn không gặp nhưng trong thơ Đường khi kết thúc bài chỉ thấy sự mịt mù cách trở và người quay về thường đem theo tâm trạng buồn thất vọng. Thôi Hộ tìm tới chỗ ở của người năm trước không thấy đã đề thơ: "Nhân diện bất tri hà xứ khứ/ Đào hoa y cựu tiếu đông phong"- (Mặt người chẳng biết ở nơi nào. Hoa đào thì vẫn như cũ và cười với gió đông). Giả Đào trong "Tầm ẩn vị ngộ"- (Tìm người ẩn không gặp) chỉ thấy "Quẩn quanh ngọn núi kia/ Mây mù nhìn chẳng rõ"- (Nguyên tác: Chỉ tại thử sơn trung/ Vân thâm bất tri xử). Còn ở Bác Hồ tuy không gặp bạn nhưng lại gặp hoa mai rừng vừa lúc nó đang phô ra tất cả những vẻ đẹp rực rỡ một cách tự nhiên- Mỗi đóa hoa vàng một nét xuân. Không khí trong thơ thật là vui và rộn rã.

          Hình ảnh vó ngựa đạp vỡ những đám mây trên đầu núi (Mã đề đạp tóai lĩnh đầu vân) khắc họa vào bức tranh thiên nhiên hùng vĩ càng tôn lên vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng Việt Bắc một thời được coi là Thủ đô của nước Việt Nam kháng chiến. Nhà thơ Hồ Chí Minh với phong thái của một vị tư lệnh tối cao đang chỉ huy cuộc kháng chiến trường kỳ và vĩ đại của dân tộc sắp đến ngày toàn thắng ung dung ngồi trên lưng ngựa vừa bình tĩnh lạc quan vừa khẩn trương linh hoạt. Đó là phong tháI của một người luôn chủ động trước mọi tình thế cũng như làm chủ mọi chuyển động của không gian và thời gian. Và mỗi bước đi của Người có mây ngàn vấn vít dưới chân có hoa rừng khoe sắc đón chào... Bài thơ là phác họa của bức tranh xuân Việt Bắc đầy chất lãng mạn trong đó thiên nhiên và con người như hòa quyện vào nhau tràn đầy khí phách lạc quan.

 

                                                                                         N. A. Đ

 

 

HOA DÃ QUỲ

Tâm lý bình thường của con người khi đi tìm bạn nhất là lại phải vượt qua bao trắc trở đường xa mà không gặp chắc chắn không khỏi buồn chán hẵng hụt... Nhưng đối với Bác Hồ cũng tâm trạng ấy Người đã chuyển "bại" thành "thắng". Đó chính là nhân cách của lãnh tụ.
Cảm ơn nhà văn chúc bác luôn vui khoẻ!