Danh sư họ Phí

                                 Danh sư họ Phí ở Việt Trì

                                                                                  Nguyễn Anh Đào

Ông giáo Tiệp nguyên Hiệu trưởng trường Phổ thông cấp I xã Vân Phú nghỉ hưu đã gần 30 năm. Người dân phường Vân Phú thành phố Việt Trì hôm nay biết đến ông Tiệp chủ yếu là với vai trò “ông thủ từ” Trưởng ban quản lý đình làng Vân Luông một di tích cấp Quốc gia nằm trong quần thể khu di tích Đền Hùng. Ông còn là Trưởng ban Khuyến học của dòng họ ở khu vực Việt Trì một bộ phận của đại gia tộc Phí ở xã Thượng Trưng huyện Vĩnh Tường tỉnh Vĩnh Phúc.

Mấy chục năm nay ông Tiệp được lãnh đạo và nhân dân địa phương tín nhiệm giao cho việc trông coi đình làng là bởi ông đọc viết được chữ Nho dịch nghĩa được thần tích thần phả. Đền Vân Luông thờ các vua Hùng đồng thời gắn với câu chuyện truyền thuyết về Thánh Tản Viên đi săn. Hàng năm làng tổ chức lễ hội thì cũng là những ngày ông Tiệp tất bật lo toan đến quên ăn quên ngủ. Trong ngôi nhà cấp 4 đơn sơ và nhỏ hẹp hàng ngày ông Tiệp pha nước tiếp khách xa gần. Người đến với ông phần nhiều có cuộc sống thanh bạch vô tư trọng đạo nghĩa. Có khi ông còn cho xem những sắc phong của triều đình phong kiến xưa ban cho các cụ dòng họ Phí những người có công khai sáng nền học vấn Nho học trên vùng quê Đất Tổ.

Theo lời ông Tiệp kể thì họ Phí lập nghiệp ở xã Thượng Trưng huyện Vĩnh Tường tỉnh Vĩnh Phúc từ đầu thế kỷ thứ VII khi nước ta còn bị Nhà Đường bên Trung Quốc cai trị. Từ đó họ Phí phát triển thành hai cành chính một ở Thái Bình một ở Sơn Tây nhưng gốc rễ vẫn là ở Thượng Trưng. Họ Phí ở Việt Trì hiện nay thuộc cành Thái Bình. Theo các nhà sử học thì ở Việt Nam duy nhất chỉ có một họ Phí. Dịp đầu năm vừa rồi họ Phí tổ chức gặp mặt tại Văn Miếu Quốc Tử Giám dưới sự điều hành của ông Phí Văn Chỉ nguyên Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga và ông Phí Thái Bình (nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tây) đang là Phó Chủ tịch thành phố Hà Nội để đọc bia tiến sĩ ôn lại truyền thống hiếu học của cha ông. Tại đây có hai vị tiến sĩ người họ Phí được lưu danh là Phí Văn Thuật đỗ tiến sĩ khoa Canh Thìn (1640) dưới triều Lê Thần Tông và Phí Quốc Thể đỗ tiến sĩ khoa Quý Hợi (1683) triều Lê Hy Tông.

Cụ tổ 6 đời của ông Phí Văn Tiệp là Phí Văn Sử người làng Thượng Tầm huyện Thanh Quan phủ Kiến Xương tỉnh Nam Định. Nay là xã Đông Hoàng huyện Đông Hưng tỉnh Thái Bình. Ông vốn là người nổi tiếng học giỏi từng đỗ ba khoa Tú tài. Năm Thiệu Trị thứ II (1840) có sắc bổ làm Huấn đạo Phù Ninh (bao gồm cả thành phố Việt Trì ngày nay). Huyện lỵ lúc đó đóng ở làng An Lão tức xã Hùng Lô. Tên ông có trong bài minh khắc trên chuông lớn của đình Hùng Lô. Đến năm Tự Đức nguyên niên (1847) được thăng Giáo thụ phủ Đoan Hùng (tương đương trưởng phòng giáo dục). Trong thời gian đó cụ Phí Văn Sử đã có nhiều đóng góp trong việc mở trường dạy dỗ con em nhân dân kết quả đã có nhiều người đỗ đạt. Ngay khoa đầu từ khi cụ về nhậm chức ở Đoan Hùng đã có 1 người đỗ cử nhân 4 người đỗ tú tài. Công lao của cụ nức tiếng suốt giải ven sông từ ngã ba Hạc cho đến đầu Lô sông Chảy.

alt            Sắc bổ cụ Phí Văn Sử thăng Giáo thụ Đoan Hùng của triều đình Huế

5 năm sau vì tuổi cao sức yếu cụ Sử xin quy hưu trở về Thái Bình quê cũ. Cụ và gia nhân xuôi đò dọc đến làng Lâu Thượng (xã Trưng Vương) thì học trò nghe tin kéo ra mời thầy lên quán Chín Gian một ngôi quán cổ nằm ngay bên bờ sông để dân làng được thù tiếp. Cụ Sử bước lên thấy cờ quạt chiêng trống linh đình trong đó có cả cờ thần lá cờ chỉ xuất hiện trong những ngày tế lễ long trọng. Dân chúng có mặt rất đông trong đó có cả chức dịch địa phương. Mọi người chắp tay cúi đầu xin mời thầy lưu lại dạy học cho con em trong làng. Cảm động trước tấm lòng hiếu học và sự đón tiếp trọng vọng của người dân làng Lâu Thượng lại nể tình học trò cũ thầy Phí Văn Sử đã nhận ở lại một thời gian để dạy cho số người sắp ứng thí. (Như bây giờ gọi là luyện thi). Kết quả là khoa ấy có một người đỗ cử nhân một người đỗ tú tài. Tiếng đồn lan ra khắp nơi. Ở Lâm Thao cũng có người đến xin học.

Lúc đầu chỉ định lưu lại một thời gian nhưng vì thấy lòng dân trọng nghĩa học trò trọng đạo cụ Sử quyết định ở lại lập nghiệp nơi đây. Ngôi nhà ngói cũ sáu hàng chân tọa lạc trên một khu vườn rộng mà dân làng góp tiền mua cho cụ để vừa làm lớp học vừa kiêm luôn chỗ ở. Thế là họ Phí khởi phát với nghề dạy học trên đất Việt Trì bắt đầu từ đó.

Con cụ Phí Văn Sử là Phí Văn Tài nối nghiệp cha với nghề dạy học. Rồi đến cháu cụ Sử là Phí Văn Quyền vẫn theo nghề ấy. Họ Phí trở thành danh sư nức tiếng một vùng. Làng Vân Luông bằng mọi cách để đón được thầy Phí Văn Quyền lên dạy cho con em. Thầy quyền “gõ đầu trẻ” ở Vân Luông từ khi tóc còn xanh cho đến năm 70 tuổi ốm nặng dân làng võng về Lâu Thượng được ít ngày sau thì mất. Nhưng con giai thầy Quyền là Phí Văn Trừ ở lại lấy vợ ở Vân Luông cũng quyết không bỏ nghề dạy học. Ông dạy ở nhiều nơi bên Vĩnh Phúc như Liễn Sơn Như Thụy Yên Thạch Tam Sơn… Những ngày lễ ngày tết học trò kéo sang rất đông để lễ tết thầy. Con cụ Phí Văn Quyền là Phí Văn Tộ thân sinh ông Phí Văn Tiệp đỗ Sơ học yếu lược thời Pháp cũng từng dạy học ở xã Sông Lô.

Còn ông giáo Phí Văn Tiệp? Ông sinh ra và lớn lên giữa buổi giao thời. Tuổi trẻ ông học chữ Hán chữ Nôm của ông nội tiếp thu giáo lý Khổng Mạnh mà cốt lõi là tam cương ngũ thường. Lớn lên học trường Tây ở Việt Trì ông đỗ Sertibica (ngang lớp 9 bây giờ). Gia đình lo cho ông học lên để thi lấy bằng Thành chung thì vừa lúc Cách mạng tháng Tám bùng nổ rồi kháng chiến chống Pháp. Tuy là con giai độc nhất Phí Văn Tiệp vẫn xung phong đi bộ đội. Trong một trận chống càn ở Vĩnh Tường ông bị Tây bắt giam ở nhà tù Hỏa Lò.

Hòa bình lập lại Phí Văn Tiệp trở về làng sau một cuộc trao trả tù binh. Trước đó gia đình ông đã nhận được giấy báo tử. Nghĩ mình dòng dõi gia sư sáu bảy đời liên tiếp gắn bó với nghề dạy học nay xuất ngũ cuốc không hay cày không biết làm sao để theo đít con trâu cày ruộng hợp tác được. Giữa lúc ngành giáo dục đang phát triển mạnh mẽ các nhà trường thiếu nhiều giáo viên ông Tiệp đã trình bày nguyện vọng của mình với ông Nguyễn Văn Truyền đang là hiệu trưởng trường Phổ thông cấp I xã Vân Phú và được ông Truyền tận tình giúp đỡ. Với trình độ văn hóa của ông Tiệp vào thời đó cũng là hiếm lắm. Cuối cùng ông được Ty Giáo dục Phú Thọ tuyển vào làm giáo viên dân lập. Bằng năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm cao luôn tận tụy với công việc thầy Phí Văn Tiệp được đề bạt làm hiệu trưởng cho đến năm  nghỉ hưu.

Khi tôi hỏi ông có học qua trường lớp sư phạm nào không thì ông Tiệp lắc đầu cười: “Không. Anh khác còn qua sư phạm gốc mít chứ tôi chả có gốc gì cả. Nhưng bồi dưỡng hè do cấp trên mở thì không vắng buổi nào”.

Ấy vậy mà những năm tháng dạy học của nhà giáo Phí Văn Tiệp đã để lại những tiếng thơm về nghề nghiệp về đạo đức người thầy trong lòng lớp lớp học trò cũng như cha mẹ họ. Nếu đem so sánh cuộc sống vật chất của một hiệu trưởng trường Tiểu học bây giờ với ông Tiệp thì khoảng cách khá xa. Phải chăng nhà giáo họ Phí đã hành nghề bằng cả tâm huyết của mình cùng với truyền thống dạy dỗ con người vì con người mà ông cha ông để lại.

                                                                                                     N. A. Đ

Hoài Nam

Góp ý với Nhà văn

"Ba đo hãy đẳn"!
Tôi đã đọc bài viết của Nhà văn là người ngoại đạo nhưng lại là người trong họ tôi cảm ơn khi ông viết về họ Phí. Nhưng tôi không thể đọc hếtd bài của ông vì nó...sai nhiều quá! Trong một đoạn không đầy 200 chữ đã có 05 chi tiết sai sự thậtTôi xin kê dưới đây:
Đoạn " Theo lời ông Tiệp đến Triều Lê Hy Tông" có 05 chi tiết sai. Đó là:
1/ Nhà giáo trích Tài liệu của ông Tiệp Họ Phí nghiệp ở Thượng Trưng từ thời Nhà Đường...từ đó họ Phí phát triển than hf hai nghành chính một ở Thái Bình một ở Sơn Tây nhưng gốc rễ vẫn là ở thượng Trưng...nhưng không cho biết gốc của Tài liệu do đó dẫn đến sai lầm chết người là người đọc không tin vào tài liệu của Nhà Giáo. " Nói có sách mách có chứng" không có gốc tài liệu sao lại viết như thật vậy?
2/Ông Phí văn Chỉ mất tháng 6/2009 hội thảo tổ chức 17/4/2010 nên ông Chỉ không thể sống lại để điều hành Hội thảo được!
Ông Chỉ không phải là Đại sứ tại Nga mà là Tham tán Đại sứ quán VN ở UCRAINA.
3/ Ông Phí Thái Bình không dự hội thảo nên không phải là người chỉ đạo hội thảo. Ông Bình không bao giờ là Phó chủ tịch tỉnh Hà Tây mà chỉ là Tổng Giám đốc VINACONEC.
4/ Hội thảo không có chương trình đọc bia Tiến sĩ vì thế hội thảo không đưa nội dung đọc bia.
5/ Dòng họ Phí có 07 Tiến ĩ trong đó có 05 vị được khắc trong bia ở Văn Miếu chứ không chỉ có 02 ông như ngài đã viết.
Kiến nghị: Nhà Giáo nên kiểm tra kỹ tài liệu trước khi công bố tài liệu.Và đề nghị phải đính chính lại ngay. Xin cám ơn!

nguyenanhdao

Cảm ơn nhà giáo nhà thơ Võ Văn Luyến

vovanluyen

Trường học cuộc đời và sự đam mê học hỏi trau dồi tu dưỡng nghề nghiệp đã làm nên chân dung một nhà giáo đáng kính.
Chúc anh vui khỏe và viết khỏe!