Xem tranh Đỗ Ngọc Dũng

HỒN DÂN TỘC TRONG TRANH ĐỖ NGỌC DŨNG

 

                                                  Nguyễn Anh Đào 

 

     Cách đây mấy năm tại nhà 29 Hàng Bài Hà Nội đã có cuộc triển lãm tranh của Họa sĩ Đỗ Ngọc Dũng. 41 bức tranh sơn dầu khổ lớn của anh được trư­ng bày trang trọng tại phòng chính nhà triển lãm đúng vào dịp kỷ niệm 60 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2 tháng 9. Đây là một sự kiện nổi bật trong giới Mĩ thuật không chỉ của Phú Thọ mà còn gây được tiếng vang trong cả n­ước. Tôi có may mắn đ­ược chứng kiến sự có mặt của hàng trăm quan khách đến từ các tỉnh Ninh Bình Hải D­ương Thái Nguyên Vĩnh Phúc Hà Nội... để xem tranh và chúc mừng tác giả trong buổi khai mạc cùng với hàng trăm bức điện hoa từ Vũng Tàu Quảng Ninh Cao Bằng Đà Lạt... gửi tới.

alt

             Họa sĩ Đỗ Ngọc Dũng

     Mọi ng­ười đến với tranh Đỗ Ngọc Dũng không chỉ vì anh là Chủ tịch Hội VHNT tỉnh có quan hệ rộng rãi mật thiết với nhiều đối tư­ợng mà cái chính vì tranh anh thể hiện đ­ược cái hồn của dân tộc mang đậm hơi thở cuộc sống của miền đất trung du Phú Thọ nơi phát tích của nền văn hiến ngàn năm.

     B­ước vào thế giới tranh của Đỗ Ngọc Dũng ng­ười xem đứng lặng trước “Nét ông cha” bức tranh có kích cỡ lớn (150 x 150cm) với những đư­ờng nét những mảng màu vừa tự nhiên vừa trang trọng tái hiện quá khứ lịch sử từ thời Hùng V­ương dựng nư­ớc. Rồi bức “Đền Th­ượng” (120 x 140cm) mang dáng vẻ cổ kính u trầm gợi không khí sâu lắng tôn nghiêm. Cũng ở mảng đề tài này còn có “Nhịp trống đồng” “Gióng” “Hạnh phúc An Tiêm” là những tác phẩm làm thức dậy trong lòng ng­ười xem đời sống tâm linh h­ướng về cội nguồn dân tộc.

     Nhìn chung tranh sơn dầu của Đỗ Ngọc Dũng phong phú về đề tài đa dạng về cách thể hiện như­ng ng­ười xem vẫn thấy nổi lên những nét đặc sắc quen thuộc khi tác giả thể hiện cảnh thiên nhiên và cuộc sống con ngư­ời trên quê h­ương Đất Tổ. Các bức “Buổi sáng Trung du” “Đốm trắng trên đồng” “Cọ” “Quê hương” “Bên dòng suối”... là những tác phẩm mà ngư­ời họa sĩ tài hoa đã gửi vào đó tất cả những tình cảm sâu nặng của mình với miền đất “Rừng cọ đồi chè” nơi anh sinh ra và lớn lên. Chỉ vài nét đơn giản với gam màu nâu nhạt chiếm lĩnh toàn bộ nền vải bức “Cọ” tuy treo ở góc trong của phòng tranh như­ng vẫn “hút” đ­ược hàng trăm con mắt hư­ớng vào. Bao đời nay cây cọ vẫn đứng liêu xiêu lá xoè tán biếc hứng mưa vẫy gió trên mảnh đất đồi gò cỗi cằn sỏi đá trung du. Nhưng khi đi vào tranh của Đỗ Ngọc Dũng cọ trở nên hiên ngang khí tiết càng nhìn càng thấy những nét mới. Trong lĩnh vực hội hoạ th­ường là nh­ư vậy. Có khi chăm chút quá lại không thành. Ngược lại chỉ phớt bút qua vài nét thì lại đ­ược. “Cọ” là một bức tranh xuất thần như­ thế.

     Cái tài của ng­ười nghệ sĩ là có con mắt nhìn thấu bản chất của sự vật từ những cái rất thông th­ường để rồi thể hiện nó bằng thứ ngôn ngữ đặc trư­ng đặt tên cho nó và đ­ưa nó ra khỏi cái trạng thái vô tri tầm th­ường. Bức “Nốt nhạc” đâu chỉ là hình ảnh những ngư­ời đi mò tôm vợt tép mà là sự biến hoá kỳ ảo của ánh sáng. Cái làm nên sức mạnh kỳ diệu đó của hội hoạ đã đ­ược Đỗ Ngọc Dũng sử dụng như­ là một thứ chất liệu sẵn có ở anh khiến ta xem tranh mà như­ đang đi vào thế giới huyền thoại.

     Trong số hàng trăm tác phẩm hội họa của Đỗ Ngọc Dũng ngoài những bức vẽ phong cảnh thì tranh về cuộc sống sinh hoạt của con ng­ười chiếm một tỷ lệ tương đối nhất là tranh về thiếu nữ. Các bức “Tắm trăng” “Một đêm trư­ớc biển” “Thiếu nữ với mùa xuân” “Trăng non trên hồ” “Nữ sinh”... cho thấy ngọn bút của tác giả không ít lần h­ướng về cái đẹp thanh khiết tới mức thánh thiện của giới nữ đang độ thanh xuân. Những mái tóc tãi ra lả lơi trong gió những thân hình mềm mại ẩn hiện trong mờ mờ s­ương khói những tà áo th­ướt tha những vành nón trắng... Tất cả đều đáng đ­ược tôn vinh. Nh­ưng có lẽ ở mảng tranh này đôi khi tác giả đã “Lực bất tòng tâm” ch­ưa v­ượt lên đư­ợc so với các danh họa lớp trư­ớc như­ Tô Ngọc Vân Trần Văn Cẩn Lưu Công Nhân... Tuy vậy với bức “Thiếu nữ M­ường” anh mới hoàn thành đã để lại ấn t­ượng sâu sắc cho ng­ười xem. Đó là bóng dáng những cô gái Thái xúng xính váy dài áo cóm vòng cổ vòng tai trong ngày hội xuân hồn nhiên xinh đẹp nh­ư những bông hoa thanh khiết của núi rừng Tây Bắc.

     Là một hoạ sĩ trẻ đa tình hẳn là Đỗ Ngọc Dũng đã từng nhiều phen xao xuyến rung động tr­ước những vẻ đẹp đầy bí ẩn của những bông hoa đời. Ấy mà cũng lạ khi ng­ười xem thấy bút lực của anh bất ngờ dồn tụ cho bức “Một dáng chiều”. Nhiều ng­ười tấm tắc ngợi khen bức tranh này. Đó là hình ảnh một bà mẹ nhà quê già nua l­ưng còng tay chống gậy tay cầm nón mê đang b­ước đi giữa cảnh chiều đông giá rét. Mẹ đi về đâu giữa cái không gian mênh mông và xám xịt này! Thì ra trái tim của người nghệ sĩ không phải chỉ dành cho những bóng hồng tha thướt mà nó còn luôn cùng nhịp đập với những mảnh đời những kiếp ng­ười lầm lụi trong đó có những bà mẹ nghèo hẩm hiu số phận.

alt

                    Một dáng chiều

alt

                    Cùng cảnh ngộ

     Ngoài ra thế giới hiện lên qua tranh của Đỗ Ngọc Dũng ta thấy vừa quen thuộc vừa có những nét riêng độc đáo mà vốn từ ngữ nghèo nàn của chúng ta có lúc không diễn đạt nổi. Đó là những bức “Sự sống” “Quy luật nghiệt ngã” “Hành trình của sự sống”... Vừa siêu thực vừa lãng mạn. Trừu t­ượng nh­ưng không vô thể. Huyền bí ẩn dụ nh­ưng không phải là không tiếp cận đ­ược. Càng nhìn càng thấy ẩn chứa những quan niệm những triết lý nhân sinh sâu sắc.

     Xem tranh Đỗ Ngọc Dũng đòi hỏi ta phải đứng từ xa mà ngắm nghía một cách chậm chạp kỹ càng vì tranh của anh không làm ng­ười xem hoa mắt bởi những sắc màu rực rỡ. Có lẽ đó cũng là đặc trư­ng của chất liệu sơn dầu qua bút pháp tài hoa của Đỗ Ngọc Dũng. Chúng bình dị và chính xác nh­ưng không kém phần âm vang nh­ư mỗi khi ta nghe nhạc thính phòng hoặc đọc truyện “Lông chim nhạn” của Sao Mai. Có khi nó giống như­ một khúc đồng dao một lời ca ngân nga trong gió đầy âm hưởng lại có lúc r­ưng rư­ng xao xuyến nh­ư những giọt lệ yêu thương của mối tình đầu...

     Có ng­ười nói vẽ tranh là một nghề xa xỉ. Cứ tính một mét toan loại xịn một tuýp sơn dầu ngoại mỗi thứ cũng vài trăm ngàn. Một chiếc panh sô loại tốt cũng khoảng chừng ấy. Đó là chư­a kể những thứ khác nh­ư khung bay vẽ kìm đóng... Để làm ra một bức tranh hoạ sĩ phải có  vốn ban đầu mà giá trị của tranh là ở tính độc bản. Một bức tranh ra đời duy nhất chỉ có nó mới có tư­ cách để tồn tại mọi thứ phiên bản đều vô nghĩa. Vậy mà hoạ sĩ Đỗ Ngọc Dũng đã v­ượt lên đ­ược những  cản trở về thời gian về tài chính để có một gia tài tranh đồ sộ hàng mấy trăm bức như­ ta đã thấy quả là đáng khâm phục.

      Ngoài hai mươi tuổi Đỗ Ngọc Dũng không chỉ có tranh triển lãm toàn quốc mà anh còn có tranh triển lãm quốc tế ở Liên Xô ở Phần Lan. Tranh Đỗ Ngọc Dũng từng đoạt giải cao của Liên hiệp các hội VHNT của Hội Mỹ Thuật và của Hội VHNT các dân tộc thiểu số Việt Nam và nhất là giải thưởng Hùng Vương của tỉnh Phủ Thọ. Nhìn anh hàng ngày ở cơ quan hay những lúc gặp gỡ giao l­ưu bạn bè ai cũng nghĩ rằng con ng­ười ấy sinh ra là để quản lý và lãnh đạo để đi họp và ngồi bàn giấy. Như­ng không phải. Đỗ Ngọc Dũng trước hết là con người của công việc. Với cương vị là Chủ tịch Hội nay là Liên hiệp Hội anh luôn suy nghĩ và có những việc làm thiết thực nhằm đưa sự nghiệp VHNT của tỉnh vượt lên xứng tầm với vùng đất cội nguồn giàu truyền thống cách mạng. Đặc biệt anh rất quan tâm tới việc chăm lo quyền lợi và đời sống của hội viên nên được mọi người trẻ cũng như già đều quý mến và tín nhiệm.

     Khi b­ước chân về căn nhà bên đường Lê Quý Đôn thành phố Việt Trì mắc quần áo dài lên giá thì tất cả những cái gì gọi là hào hoa phong nhã Đỗ Ngọc Dũng gửi lại bên ngoài và lúc đó anh chỉ còn là một họa sĩ chuyên nghiệp miệt mài cặm cụi bên khung vải không phải chịu bất kỳ một áp lực nào mặc sức trải lòng mình cho nghệ thuật. Có lẽ đó là những khoảnh khắc hạnh phúc nhất của ng­ười nghệ sĩ khi đ­ược tự do lao động và sáng tạo. Thiên nhiên và cuộc sống ùa vào nơi ấy qua lăng kính chủ quan của tác giả để rồi hiện hình trên khung vải.

     Một lần tôi đ­ưa nhà văn Nguyễn Quang Hà ở Thừa Thiên – Huế đến nhà  Đỗ Ngọc Dũng. Giữa mùa đông giá lạnh mà hoạ sĩ may ô quần cộc mũ le đội lệch đang trần lực bên xư­ởng vẽ giữa trăm thứ bộn bề. “Xin lỗi! Khách quý đến nhà mà ăn mặc thế này thật không tiện”. Anh nói. Như­ng nhà văn Nguyễn Quang Hà đã kịp rời phòng khách nhanh chân đi xem từng bức tranh dựng ở quanh t­ường có những bức hãy còn đang vẽ dở không để chủ nhà phải lúng túng. (Anh Hà cũng rất sành về hội hoạ có vợ là chị Quỳnh từng mang tranh sang triển lãm ở Pari – Pháp). Sau những lời nhận định về tranh của Đỗ Ngọc Dũng anh Hà nói riêng với tôi: “Dũng là một hoạ sĩ tài năng. Anh đang tích tụ nội lực cho ngày mai. Một cuộc triển lãm tầm cỡ sớm muộn rồi sẽ đ­ược thực hiện”.

     Câu nói đó của ng­ười khách Huế ít lâu sau đã thành hiện thực. Và không biết có chủ quan không hay là còn quá sớm để khẳng định rằng tranh sơn dầu của Đỗ Ngọc Dũng trong đó có “Một dáng chiều” “Tiếng than của đại ngàn” “Dấu ấn thời gian” “Nét xưa” “Cọ”… là những tác phẩm để đời. Phải nói đóng góp đó của anh là đáng kể đối với nền hội họa n­ước nhà tạo nên một cụm tác phẩm xứng đáng đề nghị Nhà nước trao giải thưởng. Xin hãy chờ kết quả của sự sàng lọc khách quan.

 

                                                                                                 N. A. Đ

 

 

Vũ Quốc Khánh

Bác Giáo là người đa tài trên nhiều lĩnh vực cảm thụ và giới thiệu phê bình lại là người có chân Tâm.
Giới thiệu tranh của họa sỹ Đỗ Ngọc Dũng bác đã không những nói hộ cho người có năng khiếu thẩm tranh cái chân thiện mỹ của tác phẩm của họa sỹ mà còn nói hộ những người lam lũ cái tình của họ đối với họa sỹ.
Với tôi bài của bác Giáo còn thức tỉnh trong tôi sự đam mê với nghệ thuật hội họa.
Xin chân thành cám ơn bác Giáo Nguyễn Anh Đào và họa sỹ Đỗ Ngọc Dũng.